PL EN DE

Rok 2021 w energetyce - kryzys, inflacja, dekarbonizacja

W ramach naszego cyklu podsumowań roku zapraszamy do przeglądu najważniejszych wydarzeń, które zdominowały ostatnie 12 miesięcy w polskiej energetyce

Najważniejsze wydarzenia

Najważniejszym wydarzeniem mijającego roku były ceny emisji CO2 zaczynające dławić opartą na węglu polską energetykę. Mówili o tym energetycy, politycy, temat stał się wszechobecny również w mediach, można zatem powiedzieć, że w 2021 ceny emisji CO2 przebiły świadomościowy "szklany sufit" i stały się tematem codziennych rozmów w polskich domach.  Przypomnijmy, że rok 2021 zaczynaliśmy poziomem cen 33,69 euro za tonę, przeprowadzona w środę 8 grudnia na EEX w imieniu Polski aukcja uprawnień do emisji CO2 została rozliczona po kursie 87,45 euro. Cena wytworzenia energii elektrycznej składa się w ponad połowie z kosztów zakupu uprawnień do emisji, a tylko jego druga część to faktyczny koszt produkcji. 

Zbicie cen praw do emisji dwutlenku węgla stało się w tym roku nowym celem politycznym polskiego rządu. Podstawą polskiej diagnozy jest to, że dopuszczenie do ETS instytucji finansowych spowodowało, iż uprawnienia emisyjne stały się atrakcyjnym instrumentem spekulacyjnym. Najdalej idące propozycje mówią o odcięciu od ETS tych graczy, którzy nie kupują uprawnień na własne potrzeby, lub ograniczeniu ich wpływu na ceny. 

Inne propozycje mające ograniczyć udział podmiotów finansowych dotyczą np. wprowadzenia dla nich limitu transakcyjnego albo podatku od transakcji. Mówi się też o wyłączeniu ich z aukcji w pierwszym kwartale każdego roku lub wprowadzeniu maksymalnej kwoty oferty na aukcjach uprawnień, co byłoby już bezpośrednią interwencją.

Oprócz tego jest pakiet pomysłów, których celem jest „wykorzystanie lub wzmocnienie istniejących zabezpieczeń”. Chodzi o to, że w ETS już dziś istnieją mechanizmy pozwalające na interwencję w przypadku dużego wzrostu cen, które jednak ‒ jak podkreśla polski rząd ‒ nie działają.

Ostatnia propozycja to objęcie tymczasową ochroną konkretnych instalacji, które mogą mieć znaczący wpływ na ubóstwo energetyczne. W przypadku Polski chodzi głównie o elektrociepłownie, które są opalane węglem i w które biją jednocześnie wzrost ceny paliwa oraz skok ceny uprawnień ETS.

W 2022 czeka nas poważna, europejska debata o systemie EU ETS.

Oprócz szalejących cen uprawnień do emisji CO2, z tego roku zapamiętujemy również

1. Pierwszą od 9 lat podwyżkę stóp procentowych
2. Rekordową inflację
3. Działania polskiego rządu w ramach Tarczy Antyinflacyjnej chroniące gospodarstwa domowe

Zmiany personalne

Najważniejszymi wydarzeniami mijającego roku były zmiany w Ministerstwie Aktywów Państwowych oraz Ministerstwie Klimatu i Środowiska.

W październiku z MAP odszedł Artur Soboń. Soboń pełnił funkcję sekretarza stanu w Ministerstwie Aktywów Państwowych od 5 grudnia 2019 r. Od września 2020 r. był też Pełnomocnikiem Rządu do spraw transformacji spółek energetycznych i górnictwa węglowego. Jak pamiętamy to minister Soboń odpowiadał za porozumienie rządu z branżą górniczą. Soboń był głównym przedstawicielem rządu w rozmowach z górniczymi związkami zawodowymi na temat umowy społecznej, określającej daty zamykania kopalń węgla energetycznego, pakiety socjalne dla górników i mechanizm dotowania nierentownych zakładów wydobywczych. Do porozumienia miało dojść w połowie grudnia 2020 r., ale udało się to dopiero w tym roku w kwietniu. Do dziś nie zakończyły się negocjacje z Komisją Europejską w sprawie mechanizmów pomocy publicznej dla branży górniczej zawartych w umowie społecznej rządu i górników. Zgoda KE na pomoc publiczną dla górnictwa na zasadach zaproponowanych przez stronę polską jest warunkiem wejścia w życie umowy. Umowa społeczna, która obecnie jest przedmiotem negocjacji w KE zakłada m.in : systematyczne wygaszanie polskich kopalń węgla kamiennego w perspektywie do 2049 roku, gwarancje osłon socjalnych dla górników odchodzących z pracy oraz dopłaty do redukcji zdolności wydobywczych, tworzy także mechanizm finansowego wsparcia niezbędnego do transformacji Śląska. Na początku grudnia nowym pełnomocnikiem rządu do spraw transformacji spółek energetycznych i górnictwa węglowego został Piotr Pyzik.

Pod koniec października nowym ministrem klimatu została Anna Moskwa która po niedługiej przerwie wróciła do rządu. W latach 2017-2020 była podsekretarzem stanu w Ministerstwie Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej. Do października resortem klimatu i środowiska zarządzał Michał Kurtyka. Z dymisji Kurtyki najbardziej zadowoleni byli związkowcy, którzy Kurtykę obarczali odpowiedzialnością za impas w negocjacjach w sprawie Turowa. 6 lutego 2022 minie 100 dni od nominacji Anny Moskwy na stanowisko ministra, sfinalizowanie do tego czasu negocjacji w sprawie kopalni Turów będzie na pewno sporym sukcesem. 

Oprócz zmian w rządzie, z tego roku zapamiętujemy również

1. Krótką kadencję Pawła Strączyńskiego w Tauronie. Powołanie na stanowisko prezesa 1 kwietnia, rezygnacja 21 lipca 2021
2. Rezygnację Moniki Morawieckiej ze stanowiska prezes spółki PGE Baltica. 
3. Zmiany w zarządzie Energi. Odwołanie w lipcu prezesa Jacka Golińskiego. W październiku oficjalnie nowym prezesem grupy Energa została Iwona Waksmundzka-Olejniczak
4. Powołanie Zbigniewa Gryglasa w skład Rady Nadzorczej Spółki PGE Polska Grupa Energetyczna
5. Dołączenie Georgette Mosbacher, byłej ambasador USA w Polsce do zarządu IP3. IP3 jest głównym doradcą ZE PAK w obszarze wdrożenia i rozwoju energetyki jądrowej w Polsce
6. Wejście nowej osoby do zarządu Enei. Wiceprezesem Zarządu ds. Strategii i Rozwoju jest Lech Żak
7. Zmiany w zarządzie PGE Obrót. Z funkcji prezesa zarządu odwołany został Robert Choma, ze stanowiskiem pożegnał się w tym roku również wiceprezes zarządu Piotr Skrzyński

Legislacja

W lipcu pojawiła się duża nowelizacja Prawa energetycznego. Przepisy zakładają, że w ciągu najbliższych siedmiu lat u co najmniej 80 proc. odbiorców w Polsce zainstalowane zostaną inteligentne liczniki ze zdalnym odczytem zużycia energii. Dzięki temu odbiorcy będą rozliczani za energię według rzeczywistego jej zużycia, a nie według prognoz. W tej nowelizacji wprowadzono zakaz zawierania umów sprzedaży energii i gazu z odbiorcami w gospodarstwach domowych poza lokalem przedsiębiorstwa. W ten sposób kończą się w Polsce czasy wizyt akwizytorów oferujących zmianę dostawcy energii. To rozwiązanie było postulowane miedzy innymi przez Prezesa URE, w związku licznymi przypadkami oszustw i wprowadzania w błąd odbiorców podczas sprzedaży bezpośredniej w tzw. formule door-to-door.

Również w wakacje Prezydent RP Andrzej Duda podpisał ustawę o zmianie ustawy o rynku mocy. Podpisana przez prezydenta ustawa przewiduje wykluczenie w mechanizmie mocowym bezpośredniej konkurencji pomiędzy źródłami niskoemisyjnymi a jednostkami emitującymi powyżej 550g CO2/kWh, wprowadza możliwość konwersji jednostki posiadającej zawartą umowę mocową i niespełniającej limitu emisji 550g CO2/kWh na jednostkę spełniającą ten limit poprzez zmianę technologii wytwarzania energii elektrycznej, realizowaną w ramach istniejącej umowy lub w ramach zastąpienia istniejącej umowy nowymi umowami mocowymi. Od momentu wejścia w życie ustawy możliwa jest zmiany mocy osiągalnej nowej jednostki rynku mocy wytwórczej, jeżeli moc takiej jednostki po jej realizacji nieznacznie odbiegać będzie od mocy, która była zakładana na etapie planowania.

Wydarzeniem roku jest jednak ogłoszony 14 lipca pakiet „Fit for 55” czyli największa unijna inicjatywa na rzecz obniżenia emisji gazów cieplarnianych. „Fit for 55” ma być jednym z głównych instrumentów realizacji sztandarowej propozycji obecnej Komisji Europejskiej, jaką jest Europejski Zielony Ład przyjęty w grudniu 2019 r. 

Pakiet „Fit for 55” to łącznie 13 wniosków ustawodawczych, z których jedne są całkowicie nowymi propozycjami, a inne to nowelizacje już istniejących przepisów. Wśród proponowanych od początku przepisów znalazły się: nowa unijna strategia leśna, mechanizm pobierania opłat od emisji dwutlenku węgla na granicach (CBAM), instrument społeczny na rzecz działań na rzecz klimatu oraz dwie inicjatywy dotyczące transportu – skupiona na wprowadzaniu zrównoważonych paliw lotniczych ReFuelEU Aviation oraz dotycząca ekologizacji europejskiej przestrzeni morskiej FuelEU Maritime. Ale w ramach przedstawionej w połowie lipca przez KE propozycji znowelizowane i dostosowane do ambitniejszego celu klimatycznego mają być: unijny system handlu uprawnieniami do emisji CO2 (EU ETS), rozporządzenie o wykorzystaniu ziemi i terenów leśnych (LULUCF), dyrektywa ds. energii odnawialnej (RED), dyrektywa o efektywności energetycznej (EED) i rozporządzenie określające normy emisji CO2 dla samochodów osobowych. Ponadto rewizji poddane mają zostać rozporządzenie ws. wspólnego wysiłku redukcyjnego (ESR), dyrektywa ws. infrastruktury paliw alternatywnych (AFID) oraz dyrektywa ws. opodatkowania energii. Na razie „Fit for 55” jest jedynie propozycją. Przygotowany przez KE pakiet, nazywany też „prawem klimatycznym”, musi zostać zgodnie z procedurami stanowienia prawa w UE zostać zatwierdzony w przez Parlament Europejski i państwa członkowskie, które prowadzą już ze sobą w tej sprawie negocjacje. Nie jest więc pewne, że wszystkie propozycje Komisji staną się ostatecznie unijnymi przepisami. Kiedy jednak się tak się wydarzy, to państwa członkowskie będą zobowiązane do ich przestrzegania. Jeśli tego nie zrobią, będą się musiały liczyć z konsekwencjami, w tym nawet z procesem przed Trybunałem Sprawiedliwości UE.

Skoro już jesteśmy przy Trybunale Sprawiedliwości. Na początku marca Czechy wniosły do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej skargę przeciwko Polsce dotyczącą rozbudowy kopalni odkrywkowej węgla brunatnego Turów. Główną przyczyną podnoszoną w pozwie jest negatywny wpływ kopalni na regiony przygraniczne, gdzie zmniejszył się poziom wód gruntowych. Ponadto Polska miała nie przekazać stronie czeskiej pełnych informacji w związku z procedurą wydawania pozwolenia na wydobycie do 2026 roku, co również – zdaniem Czechów – stanowi bezpośrednie naruszenie zasady lojalnej współpracy wynikającej z Traktatu o Unii Europejskiej. 6 kwietnia Polska wniosła o odrzucenie przez TSUE wniosku Czech o wstrzymanie wydobycia w kopalni węgla brunatnego Turów. Jak poinformowało wówczas ministerstwo klimatu, w odpowiedzi Polska podnosiła, że środek tymczasowy, o który wnioskuje Republika Czeska, jest nieproporcjonalny i nie zapewnia właściwego wyważenia interesów, "a jego zastosowanie naraziłoby Polskę i jej obywateli na znaczne i nieodwracalne szkody".  Jak wiemy "sprawa Turowa" jest jednym z najważniejszych wydarzeń tego roku.

W maju TSUE nakazał natychmiastowe wstrzymanie wydobycia węgla w Turowie. Polski rząd ogłosił, że kopalnia nadal będzie pracować i rozpoczął rozmowy ze stroną czeską. 20 września unijny Trybunał postanowił, że Polska ma płacić Komisji Europejskiej karę 500 tys. euro dziennie za niewdrożenie środków tymczasowych i niezaprzestanie wydobycia węgla brunatnego w kopalni. Przed TSUE w listopadzie obydwie strony zaprezentowała swoje racje. Trybunał ma podjąć decyzję na początku 2022 roku.

Do dziś Polska powinna zapłacić 38,5 mln euro kary za niezastosowanie się do wyroku TSUE w sprawie Turowa. Komisja Europejska ponagla i upomina, że jeśli pieniądze nie zostaną przelane na konto w Brukseli, będą potrącone z unijnych funduszy. Razem z karnymi skargami za zwłokę. Na początku 2022 decyzję o tym, by zaległe kary odliczać od przyznanych Polsce funduszy ma podjąć osobiście szefowa KE Ursula von der Leyen.

Inwestycje

Liderem inwestycji energetycznych w Polsce pozostaje PGE Polska Grupa Energetyczna. W 2021 roku kluczowe projekty Grupy nakierowane były na transformację energetyczną.W listopadzie wmurowano kamień węgielny pod budowę pod budowę dwóch bloków gazowo – parowych przy Elektrowni Dolna Odra. Inwestycja będzie stanowić back-up dla powstających morskich farm wiatrowych na Bałtyku. Inwestycja o wartości blisko 5 mld zł ma zostać oddana przed końcem 2023 r.  Nowa inwestycja PGE to, zdaniem spółki, jeden z kluczowych elementów transformacji w kierunku niskoemisyjnym. 

PGE kończy w tym roku również swoją największą inwestycję w sieć dystrybucyjną na Mazowszu. Powstaje także stacja elektroenergetyczna 110/15 kV w Czosnowie wraz z liniami wysokiego napięcia. Ma to poprawić bezpieczeństwo dostaw energii elektrycznej i umożliwić przyłączanie do sieci nowych obiektów.

PGE ogłosiła także plan wygaszania energetyki węglowej w regionie bełchatowskim. W 2036 roku planuje wyłączenie z eksploatacji ostatniego bloku Elektrowni Bełchatów.

Aby transformacja regionu nie wiązała się z kosztami społecznymi, takimi jak strukturalne bezrobocie, PGE oraz Urząd Marszałkowski Województwa Łódzkiego podpisały list intencyjny, dotyczący powołania Centrum Rozwoju Kompetencji (CRK) w Bełchatowie. Centrum Rozwoju Kompetencji w Bełchatowie rozpoczęło już działanie, a we wrześniu 2021 naukę w CRK rozpoczęło blisko 200 słuchaczy na kwalifikacyjnych kursach zawodowych. Głównym zadaniem Centrum jest zapewnienie atrakcyjnych szkoleń osobom kończącym pracę w sektorze energetyki konwencjonalnej. Kształcenie w CRK będzie skoncentrowane przede wszystkim na rozwoju kompetencji i kwalifikacji związanych z odnawialnymi źródłami energii.

W listopadzie PGE zainaugurowała także budowę Centrum Badań i Rozwoju Gospodarki Obiegu Zamkniętego w Bełchatowie. Jego zadaniem jest opracowywanie i wdrażanie rozwiązań mających na celu optymalne wykorzystanie odpadów poprzemysłowych z energetyki oraz odzysk cennych surowców z wyeksploatowanych instalacji OZE.

Mówiąc o inwestycjach 2021 nie sposób pominąć tematu naprawy bloku węglowego w Jaworznie, który jest nieczynny z powodu usterki kotła. Zgodnie z nowymi ustaleniami na linii Tauron-Rafako, blok ma wznowić produkcję energii dopiero 29 kwietnia 2022 r. Trwający w Rafako proces due diligence powinien się zakończyć w okresie przerwy świąteczno-noworocznej. 

Finanse

Sektor energetyczny ma za sobą bardzo udany rok. Zysk netto Grupy PGE w III kwartale 2021 r. wyniósł 545 mln zł i był o 110 proc. wyższy niż w analogicznym okresie ubiegłego roku. Tauron zwiększył produkcję energii elektrycznej w ostatnich dziewięciu miesiącach o ponad 30 proc. Kryzys energetyczny i poszukiwanie tańszej energii, którą okazał się prąd z węgla, pozwolił na wzrost EBITDA w segmencie wytwarzanie o blisko 1000 proc! W pierwszych trzech kwartałach 2021 grupa Enea wypracowała zysk EBITDA w wysokości 2,773 mld zł, co licząc rok do roku oznacza wzrost o 138 mln zł, czyli o 5,2 proc. Zysk netto Grupy Energa, będącej częścią Grupy Orlen, poprawił się w relacji III kwartał 2021 do III kwartał 2020 o 247 procent.

Od początku 2021 roku indeks WIG-Energia wzrósł o ponad 20 proc. Kurs PGE wzrósł w tym czasie o ok. 27 proc., Tauronu o ok. 4 proc., a Enei o blisko 40 proc. 

Wspomnieliśmy wyżej o szalejących cenach uprawnień do emisj CO2. Obiektywnie zauważmy jednak, że oznacza to większe wpływy do budżetu państwa. W 2020 roku Polska zarobiła na tym 12,1 mld zł przy cenach w okolicach 30 euro za tonę. W tym roku, już na początku listopada, dochód budżetu państwa z tego tytułu przekroczył 19 mld zł

Wyzwania na 2022

Najważniejszym wyzwaniem branży w Nowym Roku będzie proces wydzielenia aktywów węglowych i transferu do Narodowej Agencji Bezpieczeństwa Energetycznego (NABE). Projekt programu transformacji sektora elektroenergetycznego w Polsce zakłada wydzielenie wytwórczych aktywów węglowych z PGE, Enei i Tauronu do jednego podmiotu, Narodowej Agencji Bezpieczeństwa Energetycznego (NABE). Chodzi o elektrownie zasilane węglem kamiennym i brunatnym, w tym spółki serwisowe świadczące na ich rzecz usługi oraz o kopalnie węgla brunatnego. Przedmiotem wydzielenia nie będą aktywa ciepłownicze. Nabycie przez Skarb Państwa aktywów miałoby nastąpić w II/III kw. 2022 roku, po przeprowadzeniu due diligence oraz wycen. Doradcą spółek energetycznym w tym procesie jest KPMG. Głównym zadaniem KPMG będzie doradztwo w obszarze strategii, modelu finansowego, strukturyzacji transakcji, opracowania modelu operacyjnego oraz doradztwo koncentracyjne i notyfikacyjne.  Zdaniem analityków spółki energetyczne nie mogą dłużej funkcjonować w obecnym modelu biznesowym. Energetyka konwencjonalna będzie sobie coraz słabiej radzić w otoczeniu coraz większej presji z tytułu rosnących cen CO2 i biorąc pod uwagę ograniczone możliwości pozyskiwania finansowania na inwestycje.

I właśnie przemodelowanie biznesu energetycznego wydaje się największym wyzwaniem Nowego Roku. Wyzwaniem wymagającym jednoczesnego działania w kilku obszarach: legislacyjnym, organizacyjnym, finansowym, zarządczym ale także w być może najbardziej kluczowym czyli obszarze społecznym.

W 2022 NABE będzie najtrudniejszym egzaminem z umiejętności prowadzenia dialogu społecznego.

Autor: Redakcja CIRE.PL