PL EN DE

Znamy kryteria decydujące o przydziale kolejnych koncesji offshore

Ministerstwo Infrastruktury opublikowało gotowy do podpisu przez ministra projekt rozporządzenia z kryteriami oceny wniosków o kolejne koncesje dla morskich farm wiatrowych. Wśród proponowanych kryteriów jest m.in. wskaźnik transformacji energetycznej.

Ustawa o morskich farmach wiatrowych

21 stycznia 2021 roku prezydent Andrzej Duda podpisał ustawę o promowaniu wytwarzania energii elektrycznej w morskich farmach wiatrowych, czyli tzw. ustawę offshorową. Projekt ustawy został przyjęty przez Radę Ministrów 27 listopada 2020 roku. Następnie Sejm przyjął ją w połowie grudnia. 5 stycznia ustawę 2021 przyjęły bez poprawek senackie komisje. 13 stycznia jednogłośnie i bez poprawek została przyjęta przez Senat RP.

Ustawa o offshore reguluje sposób pozyskiwania wsparcia publicznego przez inwestorów zainteresowanych budową morskich farm wiatrowych w polskiej strefie ekonomicznej Morza Bałtyckiego.

Ustawa o promowaniu wytwarzania energii elektrycznej w morskich farmach wiatrowych ma na celu szybkie zwiększenie udziału OZE w krajowym miksie energetycznym. Wprowadzone przez ustawę mechanizmy, w tym system wsparcia oraz usprawnień administracyjnych i prawnych mają mobilizować podmioty zainteresowane do wytwarzania energii elektrycznej w większym zakresie ze zlokalizowanych na morzu farm wiatrowych

Kolejnym ważnym celem ustawy ma być wsparcie przemysłu energetycznego poprzez zwiększenie procesów inwestycyjnych związanych z budową farm wiatrowych. Wzrost inwestycji w tym sektorze umożliwi zwiększenie ilości miejsc pracy w sektorze energetycznym, co z kolei może przyczynić się do pobudzenia gospodarki.

Ustawa ma za zadanie również przyspieszyć procesy transformacji polskiej energetyki na zeroemisyjne źródła energii. Ma więc przyczynić się do realizacji przez Polskę polityki europejskiego zielonego ładu zakładającego osiągnięcie do 2050 r. neutralności klimatycznej.

Ważne zapisy z ustawy

Zgodnie z art. 3 pkt 12 ustawodawca za wytwórcę uznaję podmiot, który ma siedzibę lub miejsce zamieszkania na terytorium państwa członkowskiego Unii Europejskiej, Konfederacji Szwajcarskiej lub państwa członkowskiego Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) – strony umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym wytwarzający lub zamierzający wytwarzać energię elektryczną z energii wiatru na morzu w morskiej farmie wiatrowej.

Natomiast, art. 3 pkt 13 ustawy o offshore definiuje zespół urządzeń służących do wyprowadzenia mocy jako wyodrębniony zespół urządzeń i budowli związanych, jak i niezwiązanych trwale z gruntem, w tym z dnem morskim, służących do wyprowadzenia mocy z morskiej farmy wiatrowej od zacisków strony górnego napięcia transformatora lub transformatorów znajdujących się na stacji albo stacjach elektroenergetycznych zlokalizowanych w polskich obszarach morskich do miejsca rozgraniczenia własności określonego we wstępnych warunkach przyłączenia lub warunkach przyłączenia.

Zasady przyłączania wytwórców do sieci

Zgodnie z rozdziałem 7 ustawy o offshore wytwórca ma obowiązek wyposażenia morskiej farmy wiatrowej w:
  1. układy pomiarowo-rozliczeniowe umożliwiające ustalenie ilości energii elektrycznej wytworzonej i wprowadzonej do sieci w poszczególnych okresach rozliczania niezbilansowania;
  2. systemy umożliwiające ustalenie ilości energii elektrycznej, jaka nie została wytworzona w morskiej farmie wiatrowej na skutek poleceń ruchowych operatora do którego sieć jest przyłączona (wstrzymanie pracy urządzenia).

Wytwórca wyposaża układ pomiarowo-rozliczeniowy oraz system w specjalny program lub urządzenie, które zdalnie odczytują dane z tych układów i systemów, a następnie w czasie rzeczywistym komunikuje się z operatorem systemu przesyłowego lub operatorem systemu dystrybucyjnego i przekazuje mu dane z ww. systemów i układów. Wytwórca instaluje układ i system w uzgodnieniu z operatorem systemu przesyłowego lub operatorem systemu dystrybucyjnego, do którego sieci jest przyłączana morska farma wiatrowa.

Do wniosku o określenie warunków przyłączenia do sieci wytwórca dołącza pozwolenie na wznoszenie lub wykorzystywanie sztucznych wysp, konstrukcji i urządzeń w polskich obszarach morskich dla morskiej farmy wiatrowej potwierdzające dopuszczalność lokalizacji danego źródła na terenie objętym planowaną inwestycją.

W przypadku wytwórców, którzy nie zamierzają ubiegać się o przyznanie prawa do pokrycia ujemnego salda na podstawie systemów wsparcia wskazanych w przedmiotowej ustawie, dołącza się do wniosku o określenie warunków przyłączenia.

W przypadku ubiegania się o przyłączenie morskiej farmy wiatrowej do sieci, dla której wytwórca nie złożył ww. oświadczenia (tj. wytwórca zamierza korzystać z systemu wsparcia) przedsiębiorstwo energetyczne zajmujące się przesyłaniem lub dystrybucją energii elektrycznej wydaje, zamiast warunków przyłączenia, wstępne warunki przyłączenia, na zasadzie równoprawnego traktowania i przyłączania do miejsc przyłączenia określonych w uzgodnionym przez Prezesa URE planie rozwoju, o którym mowa w art. 16 ustawy – Prawo energetyczne. Co istotne, wydane dla Wytwórców wstępne warunki przyłączenia są ważne przez dwa lata od dnia ich doręczenia.

Rozporządzanie zespołem urządzeń

W rozdziale 7 ustawy o offshore zawarte są również kwestie rozporządzania zespołem urządzeń służących do wyprowadzania mocy. Wytwórca będący zarazem właścicielem urządzeń w przypadku zamiaru rozporządzania zespołem urządzeń służących do wyprowadzenia mocy obowiązany jest do zawiadomienia operatora systemu przesyłowego o tym fakcie. Następnie operator systemu przesyłowego w terminie miesiąca może złożyć właścicielowi urządzeń oświadczenie o zamiarze nabycia zespołu urządzeń. Oświadczenie operatora systemu przesyłowego (dalej: OSP) stanowi podstawę do rozpoczęcia negocjacji treści umowy sprzedaży tego zespołu urządzeń.

Właściciel zespołu urządzeń udostępnia OSP informacje niezbędne do określenia treści umowy sprzedaży. Natomiast w przypadku nie dojścia do porozumienia w zakresie ceny zespołu urządzeń w terminie 6 miesięcy od daty złożenia ww. oświadczenia, operator lub właściciel zespołu urządzeń może wystąpić do Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki z wnioskiem o ustalenie treści tej umowy.

Ustawa o promowaniu wytwarzania energii elektrycznej w morskich farmach wiatrowych ma szczególne znaczenie dla rozwoju polskiej gospodarki oraz zwiększenia stopnia bezpieczeństwa energetycznego Polski. Zainteresowanie energią pochodzącą z farm wiatrowych zlokalizowanych na morzu wyraziły największe Spółki Skarbu Państwa z sektora energetycznego, które zamierzają stopniowo zwiększać udział OZE w ogólnej puli wytwarzanej energii.

Terminy przeprowadzenia aukcji offshore

Zgodnie z art. 29 ust. 2 pkt. 1 ustawy o offshore pierwsze aukcje mają zostać ogłoszone i przeprowadzone przez Prezesa URE w roku 2025 i 2027. Dla tych aukcji określono maksymalną łączną moc zainstalowaną morskich farm wiatrowych, którym będzie mogło zostać przyznane wsparcie. I tak, maksymalny wolumen mocy zainstalowanej elektrycznej określono na 2,5 GW dla aukcji zaplanowanych na 2025 r. oraz na 2027 r. Należy pamiętać jednak, że w przypadku gdyby wygrane oferty w 2025 r. nie wyczerpały całego oferowanego podczas aukcji wolumenu mocy zainstalowanej elektrycznej, wówczas różnica ta powiększy wolumen mocy oferowany w 2027 r.

Zasady kwalifikacji do udziału w aukcji

Zgodnie z art. 27 ust. 1 ustawy o offshore Prezes URE wydaje zaświadczenie o dopuszczeniu do aukcji w terminie 45 dni od dnia złożenia kompletnego wniosku o wydanie tego zaświadczenia. Do ww. wniosku wytwórca załącza wypełniony formularz informacji niezbędny przy ubieganiu się o pomoc publiczną wraz ze sprawozdaniami finansowymi za ostatnie 3 lata obrotowe. Procedura prekwalifikacji prowadzona przez Prezesa URE polega na sprawdzeniu inwestora pod kątem posiadania:

  • promesy przyłączenia albo zawartej umowy o przyłączenie,
  • ostatecznej decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach dla przedsięwzięć zlokalizowanych w wyłącznej strefie ekonomicznej,
  • prawomocnego pozwolenia na wznoszenie sztucznych wysp w polskich obszarach morskich,
  • harmonogramu rzeczowo-finansowego realizacji budowy,
  • planu łańcucha dostaw materiałów i usług.

Zgodnie z art. 27 ust. 4 ustawy o offshore zaświadczenie o dopuszczeniu do aukcji pozostaje ważne przez 36 miesięcy od wydania.

Należy pamiętać również, że do wzięcia udziału w aukcji, poza ww. zaświadczeniem konieczne jest wpłacenie kaucji w wysokości 60 zł za 1 kW mocy przyłączeniowej. Zabezpieczenie może być również złożone w formie równoważnej kaucji lub gwarancji bankowej czy też ubezpieczeniowej.

Przebieg aukcji 

Prezes URE ma obowiązek nie później niż 6 miesięcy przed jej rozpoczęciem ogłosić datę aukcji. W ustawie o offshore, podobnie jak w przypadku ustawy o odnawialnych źródłach energii zachowano zasadę minimum trzech ważnych złożonych ofert decydującą o rozstrzygnięciu aukcji. Licytujący składa ofertę obejmująca szacunkową ilością energii elektrycznej, jaką planuje wytworzyć w morskiej farmie wiatrowej i którą zamierza wprowadzić do sieci. Określa również cenę, po której zgadza się sprzedawać energię elektryczną na podstawie dwustronnego kontraktu różnicowego. Aukcję wygrywają uczestnicy oferujący najniższą cenę energii. 

W przypadku zaoferowania jednakowych cen przez kilku inwestorów decyduje kolejność złożenia ofert. Zwycięskie oferty nie mogą łącznie przekroczyć 100 proc. łącznej maksymalnej mocy elektrycznej określonej w ogłoszeniu o aukcji, oraz 90 proc. łącznej mocy zainstalowanej morskich farm wiatrowych objętych wszystkimi ofertami. Wytwórca wygrywający aukcję na sprzedaż energii elektrycznej jest zobowiązany do wytworzenia i wprowadzenia po raz pierwszy do sieci energii elektrycznej wytworzonej w morskiej farmie wiatrowej w terminie 7 lat od dnia zamknięcia sesji aukcji. W uzasadnionych przypadkach inwestor korzystający z drugiej fazy systemu wsparcia może wystąpić do Prezesa URE o wydłużenie ww. terminu na pierwsze wytworzenie energii elektrycznej.

Prezes URE po zamknięciu sesji aukcji podaje do publicznej wiadomości i aktualizuje na swojej stronie internetowej informacje o wynikach aukcji (tj. m.in. o wytwórcach, których oferty wygrały, dokładnych cenach zwycięskich ofert, planowanych datach pierwszego wytworzenia energii w morskich farmach wiatrowych) lub przyczynach ich unieważnienia.

Ministerstwo Infrastruktury opublikowało gotowy do podpisu przez ministra projekt rozporządzenia z kryteriami oceny wniosków o kolejne koncesje dla morskich farm wiatrowych

Rozporządzenie Ministra Infrastruktury ws. oceny wniosków złożonych w postępowaniu rozstrzygającym ma wskazać kryteria szczegółowe, punktację, minimum kwalifikacyjne itp. przy ubieganiu się przez inwestorów o koncesje na kolejne morskie farmy wiatrowe na Bałtyku. Przyjęto się, że za spełnienie wszystkich kryteriów można będzie maksymalnie uzyskać 100 punktów, a minimum kwalifikacyjne w całym postępowaniu rozstrzygającym wynosi 57 punktów.

Zakłada się podwojenie liczby punktów za kryterium, którego spełnienie zapewni największą efektywność wykorzystania wnioskowanego obszaru.

Projekt wskazuje szczegółowe kryteria w zależności od tego, czy akwen pod planowaną farmę nie jest lub jest objęty planem zagospodarowania przestrzennego.

Oceniany będzie stopień dostosowania planowanych terminów budowy i eksploatacji do interesu gospodarki narodowej, w tym realizacji polityki energetycznej państwa (PEP2040).

Ustala się wymagania dla instytucji udzielających gwarancji, a także niezbędne elementy gwarancji oraz umowy poręczenia.

Najwyżej punktowana ma być możliwość realizacji przedsięwzięcia z własnych środków wnioskodawcy, niżej - z kredytów lub pożyczek, najniżej - z dostępnych środków publicznych, w tym dotacji unijnych.

Dla udokumentowania możliwości kredytowych realizacji planowanego przedsięwzięcia ze środków pochodzących z kredytów lub pożyczek wnioskodawca powinien przedstawić co najmniej aktualny rating kredytowy, który również będzie poddany ocenie.

Przedmiotem oceny ma być też doświadczenie wnioskodawcy w budowaniu morskich lub lądowych farm wiatrowych, budowaniu i eksploatacji jednostki fizycznej wytwórczej w rozumieniu ustawy o rynku mocy, oraz budowaniu sieci elektroenergetycznych.

Oceniany będzie wkład planowanych przedsięwzięć w realizację unijnych i krajowych polityk sektorowych. Kryteria szczegółowe, to pozytywny wpływ planowanego przedsięwzięcia na transformację energetyczną i ograniczenie emisji gazów cieplarnianych, wkład jakościowy w realizację poszczególnych krajowych polityk sektorowych oraz wkład jakościowy w realizację poszczególnych unijnych polityk sektorowych.

Dla morskich farm wiatrowych, w zakresie kryterium dotyczącego pozytywnego wpływu przedsięwzięcia na transformację energetyczną i ograniczenie emisji gazów cieplarnianych, przewidziano punktację w zależności od wskaźnika zaawansowania transformacji energetycznej wnioskodawcy lub grupy kapitałowej, do której on należy.

Wskaźnik zostanie obliczony według specjalnego wzoru.

Wskaźnik ten został tak zaprojektowany, że wyższa punktacja dla przedsiębiorstw, które są w początkowej fazie transformacji energetycznej przestaje mieć miejsce wraz z postępem transformacji energetycznej danego przedsiębiorcy. Taka konstrukcja pozwala unikać niesprawiedliwej transformacji, z której ze względu na systemowe ograniczenia wykluczeni zostaną przedsiębiorcy znajdujący się obecnie na niższym stopniu zaawansowania transformacji

Brak zastosowania tego kryterium mogłoby prowadzić do silnej koncentracji aktywów wytwórczych z OZE a w konsekwencji monopolizacji rynku i wzrostu cen dla konsumentów w przyszłości, prowadząc do ograniczeniem akceptacji społecznej dla procesu transformacji energetycznej.

Celem wskaźnika zaawansowania transformacji energetycznej jest stworzenie szansy uczestnictwa w transformacji energetycznej dla spółek, które są w początkowej fazie transformacji energetycznej. Mimo, że paliwa kopalne zmniejszają obecnie swój udział w strukturze wytwarzania energii elektrycznej, to nadal odgrywają istotną rolę w krajobrazie energetycznym większości państw UE i nie brakuje podmiotów posiadających doświadczenie w tym obszarze. Kryterium odnosi się do całej energii wyprodukowanej przez podmiot, która nie pochodzi z OZE, czyli także np. energii ze źródeł gazowych.

Dodatkowymi kryteriami będą doświadczenie w realizacji projektów związanych z magazynowaniem energii, efektywność wykorzystania obszaru.